To właśnie w Bielsku powstały najważniejsze kompozycje Viktora Clarissa Czajanka. Część z nich ukazała się drukiem w renomowanych wydawnictwach, jak np. F. E. C. Leuckart, Carl Engels, Friedrich Hoch-stein & Co czy Carl Haslinger. Tworzył głównie muzykę religijną na chór a cappella, chór z towarzyszeniem instrumentalnym oraz pieśni na głos z towarzyszeniem organów. W spisie jego utworów są również kompozycje świeckie - wokalne i instrumentalne, kameralne i fortepianowe.
Czajanek (1876-1952) był kompozytorem, dyrygentem, organistą i pedagogiem. Urodził się 21 lipca 1876 roku w Mistku na Morawach. W świat muzyki wprowadził go ojciec Eduard Czajanek, który od najmłodszych lat uczył syna gry na fortepianie i skrzypcach. Po śmierci matki Marie Czajanek rodzina przeprowadziła się do Skoczowa, gdzie E. Czajanek został organistą i kierownikiem chóru w miejscowym kościele.
Viktor Czajanek został uczniem gimnazjum pijarów w słowackim Kromieryżu, mającego tradycję kształcenia muzycznego sięgającą XVII wieku. Kontynuował naukę w szkole organistowskiej w Brnie w latach 1891-1894, gdzie kompozycji uczył go wybitny twórca muzyki czeskiej Leoš Janáček, założyciel i kierownik tej szkoły, a gry na organach Emerich Beran, słoweński kompozytor i wiolonczelista.
Podczas wakacji często zastępował ojca, grając na organach w skoczowskim kościele. Tam zetknął się z polskim śpiewem kościelnym. W latach 1894-1896 studiował w konserwatorium we Wiedniu, a przez kolejne dwa lata w konserwatorium w Pradze, gdzie kompozycję kształcił u samego Antonina Dvořaka. Krótko po ukończeniu studiów pracował jako drugi organista katedry w Ołomuńcu. Powołany do wojska, przez dwa lata odbywał służbę w Cesarsko-Królewskim Pułku Piechoty nr 100 w Krakowie, kierując tam wojskową orkiestrą; okazjonalnie grywał również w krakowskich kościołach.
Pierwszą samodzielną posadą muzyczną Czajanka było stanowisko organisty i kierownika chóru w czeskim Bohuminie w latach 1900-1902. Stamtąd przeniósł się do Kościoła św. Mikołaja w Bielsku. Początkowo zastępował podupadającego na zdrowiu organistę Hausmanna, a po jego śmierci wygrał konkurs na stanowisko organisty i kierownika chóru, pokonując piętnastu kontrkandydatów.
Jego najważniejszym dziełem jest Missa Solemnis op. 49 wydana drukiem w oficynie Anton Böhm & Sohn i przeznaczona na chór mieszany, głosy solowe, orkiestrę symfoniczną i organy. Dzieło dedykowane papieżowi Piusowi XI odniosło ogromny sukces, o czym donosiła prasa śląska i nie tylko. Msza wykonywana była m.in. w Katowicach, Gliwicach, Berlinie, Linzu, Augsburgu, a recenzje koncertów ukazały się w czasopismach popularnych i muzycznych m.in. w Berlinie, Katowicach, Wiedniu, Pradze, Brnie
Inne dzieło chóralne – powstałe podczas II wojny światowej - Dem Führer, do którego słowa napisał Karol Herma, z dedykacją dla Adolfa Hitlera, sprawiło, że kompozytor otrzymał nakaz opuszczenia Bielska w 1945 r. Mimo wstawiennictwa polskich chórzystów ówczesny prezydent miasta Szczepan Jurzak nie cofnął swojej decyzji.
Viktor Clariss Czajanek wraz z rodziną w 1947 r. zamieszkał ostatecznie w Frohnleiten w austriackiej Styrii, tam objął stanowisko dyrektora nowo utworzonej szkoły muzycznej oraz organisty i kierownika chóru w miejscowym kościele parafialnym. Aktywnie włączył się również w organizację życia muzycznego miasta. Na emeryturę przeszedł w lipcu 1952 r., zmarł 25 września tego samego roku.
Został pochowany na cmentarzu we Frohnleiten.
Na Festiwalu wykonamy 10 października Dwa utwory religijne na chór i orkiestrę - "Os justi" i "Ach, die Stunde", które zachowały się w manuskryptach zgromadzonych w archiwum Katedry św. Mikołaja. Rękopis zawierający utwór Os justi datowany jest na 1903 r. i jest to najwcześniej datowana ze wszystkich kompozycji Czajanka, stworzona przez młodego, 27-letniego kompozytora u progu działalności w Bielsku. Utwór jest częścią mszy, a tekst kompozycji stanowią słowa liturgicznego graduału "Os justi". Ma formę krótkiego motetu o trzyczęściowej strukturze ABA. Niewielki utwór rozpisano na duży skład orkiestrowy, ale zapewne wykonywany był również z akompaniamentem jedynie organów.
Przy organach usiądzie następca Czajanka w Katedrze - Maciej Leśniak. Będzie taki pokoleniowy pomost...
